نکات کلیدی

• بازی بویایی یک فعالیت غنی‌سازی ذهنی است و نباید به‌عنوان جایگزین کامل ورزش، خواب، ارتباط اجتماعی و مراقبت دامپزشکی در نظر گرفته شود.
• تمرین را بسیار آسان شروع کنید تا سگ مفهوم جست‌وجو را بفهمد و سپس تعداد مخفیگاه‌ها، فاصله و پیچیدگی را تدریجی افزایش دهید.
• بو کشیدن آزاد و کنترل‌شده در پیاده‌روی می‌تواند بخشی ارزشمند از نیاز رفتاری روزانه سگ باشد.
• برای سگ‌های مضطرب، سالمند یا در دوره نقاهت باید شدت و نوع بازی با شرایط فردی هماهنگ شود.
• در جست‌وجوهای غذایی، کالری تشویقی‌ها را از سهم غذای روزانه حساب کنید تا بازی باعث اضافه‌وزن نشود.

چرا بوییدن برای سگ فقط سرگرمی نیست؟

بوییدن راه اصلی سگ برای بررسی محیط است؛ فعالیت‌های جست‌وجویی به او فرصت انتخاب، تمرکز و استفاده از یک رفتار طبیعی می‌دهند و بخش مهمی از غنی‌سازی محسوب می‌شوند.

انسان محیط را بیشتر با بینایی تحلیل می‌کند، اما سگ بخش بزرگی از اطلاعات را از بو دریافت می‌کند. یک پیاده‌روی کوتاه با فرصت بو کشیدن می‌تواند از نظر تجربه محیطی بسیار متفاوت از همان مسیر با حرکت سریع و بدون مکث باشد. هدف این نیست که سگ در هر نقطه بی‌نهایت توقف کند، بلکه بخشی از زمان را به بررسی طبیعی محیط اختصاص دهیم. فعالیت بویایی همچنین امکان انتخاب ایجاد می‌کند. سگ تصمیم می‌گیرد کدام مسیر را بررسی کند یا کدام جعبه را بو بکشد. همین حق انتخاب در برنامه غنی‌سازی ارزشمند است، به‌خصوص برای سگ‌هایی که بخش زیادی از روزشان تحت کنترل انسان می‌گذرد. البته هر بوییدنی نشانه آرامش نیست. سگی که با شدت و تنش در حال بررسی محیط است ممکن است همچنان مضطرب باشد. بنابراین مانند هر رفتار دیگری باید زبان بدن کلی سگ را در نظر گرفت.

• بو کشیدن یک رفتار طبیعی و اطلاعاتی است.
• غنی‌سازی خوب فقط خسته کردن سگ نیست؛ فرصت انتخاب و استفاده از رفتارهای طبیعی هم مهم است.
• زمان بو کشیدن را با نیازهای پیاده‌روی و کنترل محیط متعادل کنید.
• همیشه وضعیت کلی بدن سگ را در کنار رفتار بویایی ببینید.

از ساده‌ترین بازی شروع کنید: پیدا کردن غذا در یک محدوده کوچک

برای شروع، چند تکه کوچک غذا را در برابر چشم سگ در یک فضای امن پخش کنید و اجازه دهید با بینی آن‌ها را پیدا کند؛ سپس مخفیگاه‌ها را به‌تدریج دشوارتر کنید.

اولین تمرین نباید شبیه آزمون باشد. چند تکه از غذای روزانه یا تشویقی کوچک را روی زمین و با فاصله کم قرار دهید. وقتی سگ مفهوم جست‌وجو را فهمید، همان غذاها را پشت پایه صندلی، کنار دیوار یا زیر لبه یک حوله قرار دهید. هدف این است که موفقیت زیاد باشد و سگ انگیزه ادامه پیدا کند. از اشاره دائمی با دست خودداری کنید. اگر هر بار محل را نشان دهید، سگ بیشتر به دست شما تکیه می‌کند تا بینی خودش. چند ثانیه فرصت بدهید مسئله را حل کند. اگر گیج شد، سطح دشواری را کاهش دهید نه اینکه مدت طولانی در ناکامی نگهش دارید. برای سگ‌های چندتایی بهتر است تمرین را جداگانه انجام دهید تا رقابت غذایی ایجاد نشود. همچنین غذا را در نقاطی نگذارید که سگ برای رسیدن به آن مجبور به بالا رفتن خطرناک، خوردن جسم خارجی یا ورود به فضای ممنوع باشد.

• در شروع مخفیگاه‌ها باید بسیار آسان باشند.
• در صورت ناکامی، تمرین را ساده‌تر کنید.
• برای چند سگ، بازی غذایی را جداگانه اجرا کنید.
• محل مخفی کردن باید از نظر بلع اجسام و دسترسی فیزیکی ایمن باشد.

بازی جعبه‌ها، یک مرحله جذاب برای حل مسئله است

چند جعبه مقوایی باز و امن روی زمین قرار دهید و غذا را ابتدا در جعبه‌های واضح و سپس در تعداد محدودی مخفی کنید تا سگ با بینی گزینه درست را پیدا کند.

جعبه مقوایی ساده می‌تواند ابزار بسیار خوبی برای غنی‌سازی باشد. ابتدا یک یا دو جعبه باز روی زمین بگذارید و غذا را داخل آن‌ها قرار دهید. بعد از اینکه سگ با اعتماد وارد جست‌وجو شد، تعداد جعبه‌ها را افزایش دهید و فقط بعضی را دارای پاداش کنید. سگ باید اجازه داشته باشد با سرعت خودش نزدیک شود. اگر از جعبه یا صدای مقوا می‌ترسد، هیچ‌وقت سر او را داخل جعبه نبرید. پاداش را کنار جعبه قرار دهید و فاصله را کم‌کم کاهش دهید. پس از پایان بازی، جعبه‌ها را جمع کنید؛ به‌خصوص اگر سگ عادت به جویدن و بلعیدن مقوا دارد. غنی‌سازی زمانی مفید است که نظارت و ایمنی بخشی از طراحی آن باشد.

• جعبه‌ها را ابتدا باز و ساده نگه دارید.
• سگ ترسو را مجبور به نزدیک شدن نکنید.
• اگر سگ مقوا می‌خورد، بازی باید کاملاً تحت نظارت باشد.
• در هر جلسه فقط یک متغیر دشواری را افزایش دهید.

مت بویایی یا Snuffle Mat را درست و ایمن استفاده کنید

مت بویایی می‌تواند زمان خوردن بخشی از غذا را طولانی‌تر و فرصت جست‌وجو ایجاد کند، اما باید تحت نظارت و با توجه به عادت جویدن یا بلعیدن پارچه استفاده شود.

Snuffle Mat از لایه‌ها و نوارهای پارچه‌ای ساخته می‌شود که غذا میان آن‌ها پنهان می‌شود. برای شروع غذا را در سطح بالایی قرار دهید تا پیدا کردن آسان باشد. وقتی سگ روش کار را فهمید، می‌توانید بخشی از خوراک را عمیق‌تر بین نوارها مخفی کنید. این وسیله برای همه سگ‌ها مناسب نیست. سگی که پارچه را می‌جود یا تکه‌های آن را می‌بلعد نباید بدون نظارت از مت استفاده کند. اگر سگ به‌جای جست‌وجو مت را بلند می‌کند و تکان می‌دهد، بازی را متوقف و با گزینه ساده‌تر ادامه دهید. چون بیشتر این بازی‌ها با غذا انجام می‌شوند، مقدار خوراک را از سهم روزانه حساب کنید. هدف غنی‌سازی است، نه اضافه کردن حجم زیادی کالری پنهان.

• در شروع غذا را سطحی و قابل پیدا کردن بگذارید.
• استفاده از مت برای سگ‌های پارچه‌خوار باید محدود یا حذف شود.
• همیشه بر جلسه نظارت کنید.
• بخشی از غذای روزانه می‌تواند جای تشویقی اضافه استفاده شود.

در پیاده‌روی، «زمان بو کشیدن» را به بخشی از برنامه تبدیل کنید

در بخشی از پیاده‌روی که محیط ایمن است، سرعت را کمتر کنید و اجازه دهید سگ با بند شل چند نقطه را بررسی کند؛ این کار می‌تواند پیاده‌روی را از حرکت صرف به تجربه غنی‌تر تبدیل کند.

همه پیاده‌روی‌ها لازم نیست با یک سرعت ثابت انجام شوند. می‌توانید بخشی را برای حرکت هدفمند و بخشی را برای Sniff Walk در نظر بگیرید. در بخش بویایی، سگ با بند مناسب و در محدوده امن فرصت بیشتری برای انتخاب مسیر کوتاه و بررسی بوها دارد. این آزادی باید با ایمنی ترکیب شود. اجازه ندهید سگ مواد ناشناس، زباله، سموم یا بقایای غذایی را بخورد. در کنار خیابان یا محیط پرتردد نیز کنترل مسیر اولویت دارد. برای سگ‌هایی که کشیدن بند مشکل اصلی است، می‌توان بو کشیدن را پاداش چند قدم بند شل قرار داد. وقتی سگ یاد بگیرد بعد از رفتار کنترل‌شده اجازه بررسی محیط را دارد، خودِ بو کشیدن به یک پاداش طبیعی تبدیل می‌شود و همیشه لازم نیست از خوراک استفاده کنید.

• بخشی از پیاده‌روی را به بو کشیدن اختصاص دهید.
• ایمنی محیط بر آزادی مسیر اولویت دارد.
• بو کشیدن می‌تواند پاداش طبیعی برای بند شل باشد.
• از خوردن مواد ناشناس هنگام جست‌وجو جلوگیری کنید.

برای سگ مضطرب یا خجالتی، هدف را اعتماد و کنترل‌پذیری قرار دهید

برای سگ مضطرب، بازی بویایی باید در محیط امن و با سطح آسان اجرا شود؛ هدف ایجاد تجربه قابل پیش‌بینی و موفق است، نه مجبور کردن سگ به نزدیک شدن به محرک ترسناک.

بعضی سگ‌های خجالتی از جست‌وجو در محیط آرام لذت می‌برند چون می‌توانند با سرعت خودشان حرکت کنند. اما بازی بویایی «درمان قطعی اضطراب» نیست و نباید جای برنامه رفتاری یا ارزیابی تخصصی را بگیرد. اگر سگ از اتاق، جعبه یا فرد خاصی می‌ترسد، غذا را برای وادار کردن او به نزدیک شدن بیش از حد استفاده نکنید. قرار دادن خوراک در فاصله‌ای که سگ بین میل به غذا و ترس گیر می‌کند می‌تواند تعارض ایجاد کند. تمرین باید جایی باشد که سگ هنوز قادر به جست‌وجو، خوردن و عقب‌نشینی آزادانه است. نشانه‌های زبان بدن را زیر نظر بگیرید. اگر بدن سفت شد، سگ از غذا منصرف شد یا تلاش برای خروج کرد، جلسه را ساده‌تر و کوتاه‌تر کنید.

• بازی را در محیطی شروع کنید که سگ احساس امنیت دارد.
• غذا را برای کشاندن سگ به محرک ترسناک استفاده نکنید.
• حق فاصله گرفتن را حفظ کنید.
• اضطراب شدید نیازمند برنامه تخصصی است.

سگ سالمند یا در دوره نقاهت هم می‌تواند از بویایی بهره ببرد

تمرین‌های بویایی کم‌تحرک می‌توانند برای بعضی سگ‌های سالمند یا محدود از نظر حرکت گزینه غنی‌سازی مناسبی باشند، به شرط آنکه سطح فعالیت با توصیه دامپزشک و توان جسمی سگ هماهنگ شود.

برای سگی که به دلیل سن یا آسیب نمی‌تواند فعالیت شدید داشته باشد، جست‌وجوی آسان روی سطح هموار ممکن است راهی برای درگیر کردن ذهن باشد. غذا را در ارتفاع یا جایی قرار ندهید که نیاز به پریدن، خم شدن دردناک یا بالا رفتن داشته باشد. در سگ‌های سالمند کاهش بینایی یا شنوایی می‌تواند استفاده از بو را حتی مهم‌تر کند، اما تغییر شناختی، درد و بیماری‌های مزمن نیز ممکن است بر عملکرد تأثیر بگذارند. اگر سگ ناگهان در تمرین‌های آشنا گیج می‌شود، این موضوع را فقط «بی‌حوصلگی» فرض نکنید. جلسه کوتاه و موفق بهتر از تمرین طولانی است. هدف کیفیت تجربه و مشارکت داوطلبانه است.

• مخفیگاه‌ها را روی سطح امن و بدون نیاز به پرش انتخاب کنید.
• مدت جلسه را با توان جسمی سگ تنظیم کنید.
• تغییر ناگهانی در توان جست‌وجو می‌تواند ارزش بررسی دامپزشکی داشته باشد.
• برای دوره نقاهت محدودیت‌های دامپزشک را رعایت کنید.

اشتباهات رایج در بازی‌های بویایی را بشناسید

سخت کردن سریع تمرین، راهنمایی بیش از حد با دست، استفاده زیاد از خوراک و اجبار سگ به ادامه از رایج‌ترین اشتباهات هستند.

وقتی سگ در چند مرحله اول موفق می‌شود، وسوسه می‌شویم ناگهان مخفیگاه بسیار سختی بسازیم. اگر سگ مدت طولانی بدون موفقیت جست‌وجو کند، انگیزه افت می‌کند. نسبت تمرین‌های آسان به دشوار را طوری نگه دارید که موفقیت همچنان زیاد باشد. اشتباه دوم دخالت زیاد انسان است. اشاره مداوم، رفتن سمت مخفیگاه یا تکرار بی‌وقفه فرمان باعث می‌شود سگ به نشانه‌های شما وابسته شود. بعد از شروع، چند لحظه ساکت بمانید و اجازه دهید بینی کار کند. اشتباه سوم طولانی کردن جلسه است. وقتی سرعت و تمرکز افت کرد، پایان دادن به تمرین بهتر از ادامه دادن برای رسیدن به یک عدد زمانی خاص است. در نهایت، مقدار خوراک را مدیریت کنید و برای سگ‌های دارای رژیم درمانی، ماده غذایی جدید بدون هماهنگی اضافه نکنید.

• سطح سختی را آهسته بالا ببرید.
• بعد از شروع جست‌وجو، راهنمایی انسانی را کم کنید.
• جلسه را قبل از افت شدید انگیزه تمام کنید.
• کالری تشویقی را در برنامه غذایی حساب کنید.

یک برنامه ساده هفت‌روزه برای شروع بازی بویایی

برای شروع، هر روز چند دقیقه تمرین آسان انجام دهید و فقط یک عامل دشواری را تغییر دهید؛ هدف ساخت عادت جست‌وجوی موفق و لذت‌بخش است.

روز اول و دوم غذا را در دید سگ پخش کنید. روز سوم چند تکه را کنار اشیای ساده بگذارید. روز چهارم از دو یا سه جعبه باز استفاده کنید. روز پنجم بخشی از غذای روزانه را در مت بویایی یا حوله‌ای ایمن قرار دهید. روز ششم یک جست‌وجوی کوتاه در اتاق و روز هفتم یک پیاده‌روی با زمان بیشتر برای بو کشیدن اجرا کنید. این برنامه مسابقه نیست. اگر سگ در روز سوم هنوز به کمک نیاز دارد، همان مرحله را تکرار کنید. اگر تجربه بالاتری دارد، می‌توانید زودتر پیش بروید اما همچنان نرخ موفقیت را بالا نگه دارید. بهترین نشانه پیشرفت این است که سگ با انگیزه شروع کند، مسئله را حل کند و پس از جلسه بتواند به حالت عادی برگردد. هدف صرفاً خسته کردن شدید نیست.

• روزهای اول موفقیت را بسیار آسان کنید.
• در هر مرحله فقط یک عامل دشواری را تغییر دهید.
• بر اساس عملکرد سگ پیش بروید نه تقویم ثابت.
• پایان آرام جلسه بخشی از برنامه است.

جمع‌بندی

بازی‌های بویایی یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای اضافه کردن غنی‌سازی ذهنی به زندگی روزمره سگ هستند. از چند تکه غذا روی زمین تا جعبه‌های جست‌وجو، مت بویایی و پیاده‌روی‌های بو محور، همه می‌توانند با امکانات کم اجرا شوند. نکته اصلی این است که بازی متناسب با تجربه و توان سگ باشد. نباید بویایی را با ورزش بدنی جایگزین کرد یا برای آن معادل زمانی قطعی ساخت. سگ به ترکیبی از حرکت مناسب، استراحت، تعامل اجتماعی، آموزش، فرصت بو کشیدن و مراقبت جسمی نیاز دارد. برای بعضی سگ‌ها یک جلسه کوتاه جست‌وجو بسیار رضایت‌بخش است و برای دیگری باید ساختار متفاوتی طراحی شود. تمرین را آسان شروع کنید، اجازه دهید سگ تا حد ممکن خودش مسئله را حل کند، از خطر بلع اجسام یا کالری اضافه پیشگیری کنید و زبان بدن را زیر نظر داشته باشید. اگر سگ مضطرب، سالمند یا در دوره نقاهت است، برنامه را محافظه‌کارانه‌تر تنظیم کنید. بوییدن یک حق رفتاری ارزشمند است؛ وقتی به شکل ایمن در برنامه روزانه جا بگیرد، پیاده‌روی و زندگی داخل خانه می‌تواند برای سگ غنی‌تر و قابل مدیریت‌تر شود.

سوالات متداول